Wystawa, która została zorganizowana przez Stowarzyszenie Miłośników Zabytków Historycznych położonych na terenie Miasta i Gminy Trzemeszno 5 czerwca 2007 roku miała na celu przybliżenie mieszkańcom naszego miasta skarby, w które wyposażony był kościół w Trzemesznie. Gromadzono je przez długie wieki. Bezcenne sprzęty liturgiczne przechowywano do 1939 roku bezpiecznie w skarbcu. Najcenniejsze, uchodzące za najwspanialsze dzieła złotnictwa na ziemiach polskich, to 3 romańskie kielichy: św. Wojciecha, zbudowany z części powstałych w różnym czasie – najstarsza - czasza kielicha wykonana z brunatno-czerwonego agatu pochodzi z IX-X w., okresu pobytu w kraju Polan biskupa Wojciecha syna Sławnika; kielichy Dąbrówki z pateną i Dąbrówki II tzw. królewski pochodzą z XII w. Ocalałe, spoczywają w skarbcu katedry gnieźnieńskiej. Kielich darowany w roku 1351 Kanonikom Regularnym w Trzemesznie przez króla Kazimierza Wielkiego przechowywany jest w Krakowie na Wawelu.

Z początkiem II wojny światowej, w obawie przed najeźdźcą hitlerowskim- ks. Józef Sarniewicz najcenniejsze przedmioty ukrył pod posadzką kościoła. Niestety zakopane skarby wydobyto i wywieziono do Rzeszy. Skarbiec kościoła ograbiono w latach 1939 – 1944. Reszta wyposażenia spłonęła w pożarze wywołanym 21 stycznia 1945 r. przez uchodzących z miasta żołnierzy niemieckich.

Niezwłocznie podjęte po II wojnie światowej poszukiwania przyniosły efekt. Przedmioty odnaleziono w kopalni Grassleben wśród innych dzieł sztuki. Przywiezione do Polski 30 września 1946 r. skarby zdeponowano w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu. Dwie skrzynie zawierające 700 monstrancji, kielichów, krzyży, relikwiarzy i innych skarbów zrabowanych z katedr w Poznaniu, Gnieźnie i kościoła w Trzemesznie przekazano po dziesięciu latach (10 października 1956 r.) w depozyt Muzeum Narodowemu w Poznaniu. Dnia 1 lutego 1958 r. przedmioty oddano Kurii Metropolitalnej w Gnieźnie. Do Trzemeszna nie powróciły. Niezwykłych losów doświadczył wykonany w 1533 r. w pracowni Bernarda złotnika gnieźnieńskiego, relikwiarz ręki św. Wojciecha przechowujący fragment kości przedramienia świętego. Relikwiarz ten wśród innych przedmiotów zaginął bezpowrotnie. Zwrotu kości przedramienia wydobytej z relikwiarza, dokonał pastor Fryderyk Jonat. Przeprowadzone badania potwierdziły autentyczność 20. cm relikwii, która po wykonaniu repliki relikwiarza powróciła do Bazyliki w Trzemesznie. Pozostała część zrabowanych skarbów zaginęła bezpowrotnie. Wśród nich wymienić należy kielich z 1414 r., datowane na wiek XVI trzy kielichy i przepiękny relikwiarz św. Augustyna.

Wszystkie ze zdjęć przedstawionych na wystawie zostały poddane obróbce komputerowej, tego pracochłonnego zadania podjął się Trzemesznianin Artur Bilewski. Najlepszym dowodem obrazującym fakt w jak złym stanie znajdowała się większość z nich jest przykład zdjęcia przedstawiony w wystawowej galeri, na którym znajdują się wszystkie Trzemeszeńskie Argenteria umieszczone na tle wspaniałej Konfesji Świętego Wojciecha. Przywrócenie świetności tym fotografiom zajęło sporo czasu, ale efekt wart był włożonego wysiłku. W związku z tym, że część zrabowanych skarbów zaginęła, fotografie te są w zasadzie jedynym obrazem dokumentującym dawną świetność Trzemeszeńskiego Opactwa. Sprawą otwartą nadal pozostaje ustalenie pełnej listy strat.

Autorzy wystawy: Artur Bilewski, Andrzej Leśniewski